Je leest ’s ochtends in een berichtje op facebook de woorden “Once in a lifetime” en later op de dag hoor je een nummer van de Talking Heads met dezelfde tekst. Dat kan geen toeval zijn!
Of, wanneer je op je horloge of telefoon kijkt, zie je vaak de tijd 1:23, of 12:34. Hoe kan dat nou toch? Dat moet toch iets betekenen?
Of je denkt aan iemand en 3 tellen later belt die persoon op, of ontvang je een berichtje van die persoon. “Nou ja zeg, dat is toevallig? Ik denk net aan je!”
Al deze dingen betekenen niets. Het zijn toevalligheden die plaatsvinden. Onbewust heb je de tekst “Once in a lifetime” in je brein opgeslagen die ochtend en wanneer die tekst in een liedje voorbij komt triggert dit het bericht wat je las die ochtend. Je herkent iets. Een patroon. Zo werkt ons brein.
Bij de tijd 1:23 of 12:34 is dat nog erger, omdat je dit wellicht al heel lang met je meedraagt. Wanneer je dit ziet word je er steeds weer aan herinnerd. Het wordt een levensthema.
Dit fenomeen wordt “apofenie” genoemd. Verbanden zien in willekeur en daarin betekenis leggen. Sterker nog, je voelt je speciaal omdat jij dat verband ziet en anderen niet. Dat geeft nog eens extra betekenis aan het geheel. Dat kan toch geen toeval zijn?!
Wiskundige J. E. Littlewood legde het zo uit: Een mens is zo’n acht uur per dag alert. Elke second gebeurt er wel iets. Je leest wat. Je ziet wat. Je hoort wat. Per maand gebeuren er dan ook zo’n miljoen dingen. Als iets onwaarschijnlijk is, met een kans van 1 op 1 miljoen, betekent dit dat dit nog steeds elke maand 1x gebeurt. Dit wordt ook wel “De wet van Littlewood” genoemd. Dit betekent dat dingen die misschien wel kans 1 op 100 miljard hebben dagelijks in de wereld plaatsvinden. Betekent dit iets? Nee. Het is allemaal toeval waar wij betekenis aan geven.
Talking Heads zanger David Byrne gebruikte willekeurige zinnen, die goed klonken, en zette deze met enige willekeur achter elkaar. De teksten van de nummers van de Talking Heads lijken daarom mystiek en vol betekenis, maar dat was nooit de bedoeling van David Byrne. Voor David staat de tekst in dienst van de muziek als klankvorm. De mensen zelf gaven de teksten betekenis.
Kijktip: De wiskundige John Forbes Nash leed aan apofenie. Dit is goed voorgesteld in A Beautiful Mind (2001), een biografische film over zijn leven.